By Akıl ve duygu ile birlikte doğru bilgi.
Eleştiri, Alman düşünür Immanuel Kant’ın öğretisidir ve bu Kantçı felsefeye genellikle eleştiri, eleştiri felsefesi veya eleştiri denir.
Eleştirinin yaratıcısı ve savunucusu Alman filozof Immanuel Kant, hem rasyonalist hem de ampirist bilgi anlayışlarını eleştirir. Bu nedenle felsefesine eleştirel denilmiştir.
Eleştiri Nedir?
Kant’ın bilginin yapısı ve kaynakları hakkındaki görüşleri, hem saf ampirizme hem de saf rasyonaliteye dahil edilemeyecek kadar farklıdır.
Kant’a göre bilgi hem deneyim hem de anlayış (akıl) gerektirir. Yani bilgi üretimi hem dışarıdan gelen veriyi hem de zihnin onu işleyip değerlendirmesini gerektirir.
Kant ünlü aforizmasında bu durumu şöyle anlatır:
“Görülmeyen (deneyimsiz) kavramlar boştur ve kavramsız (zihin kalıpları olmayan) görüşler kördür.”
“Kavramsızlık” örneği olarak kullanılabilir. . Bu cümle metafiziği ve “kavramsız sezgi” örnekleri olarak hayvanların yaşamlarındaki deneyimi kullanır, verilere kattığı değeri vurgulayıp vurgulamadığı şüphelidir. Başka bir deyişle, “Kant daha ampirist mi yoksa daha rasyonel mi?” Sorunun cevabı Kant’tan sonra farklı zamanlarda farklı yorumlanmıştır.
Örneğin, pragmatistler Kant’ı bir ampirist olarak yorumlama eğilimindeyken, Hegel gibi romantik filozoflar onu rasyonel bir düşünür olarak yorumladılar. Sonuç olarak Kant felsefesinin bu iki farklı yorumu destekleyen çeşitli örneklere sahip olduğu bilinmektedir.
Aklın Kategorileri
Kant, felsefede rasyonalist ve ampirist görüşleri birleştirerek dogmatik ve şüpheci düşünürlerin görüşlerini uzlaştırmaya çalışır. Kant diyor ki: Ama deneyden gelmiyor. ”Bilginin ortaya çıkması için, deney kadar zeka da gereklidir.
Bilginin hammaddesi duyulardan gelir. Bu hammadde ampirik olmayan zihnin apriori kategorisine girer. Bu kategorilerde şekillenir, akıl ilkelerine göre işlenir ve bilgi ortaya çıkar.
Artık nesneleri, olayları ve dünyayı tüm insanlarda ortak olan bu kategorilere göre algılayın. Bu şekilde oluşan bilgimiz zorunlu, kesin ve evrenseldir.
Eleştiri, aklın bilgiyi kategoriler halinde şekillendirdiği görüşünü benimser.
Eleştiri, aklın bilgiyi kategoriler halinde şekillendirdiği görüşünü benimser.
Immanuel Kant’a göre iki tür bilgi vardır: a priori (deney öncesi) ve deney sonrası (deney).
A priori bilgi; deneyden bağımsız, deneyle karıştırılmaması gereken ve tüm denekler için geçerli olan temel bilgidir. Kant buna saf bilgi diyor.
Öte yandan sonraki bilgi, kesin olmayan ve her zaman gözlemle düzeltilen deneyle mümkün kılınan bilgidir. Kant, duyusal bilgi ve aklın a priori biçimleri olduğunu söyler. Duyu organları aracılığıyla alınan malzemeye iki duyarlılık, uzay ve zaman eklenir.
İnsan zihninin üç farklı işlevi yerine getiren üç ayrı bölümü vardır: duyarlılık, hayal gücü ve anlayış.
Duyarlılık, dış dünyadan gelen izlenimleri duyu organları aracılığıyla birbirine bağlar. Anlamak ise ilgili şeyleri 12 kategoride işler. Bunlar a priori kalp şekilleridir. Bilgimiz böyle oluşur. Bu bilgi evrenseldir, kesindir ve zorunludur.
Sayı Ayırt Etme – Fenomen
İnsanların edindiği bilgi, ne dogmatistlerin iddia ettiği gibi mutlak, ne de şüphecilerin iddia ettiği gibi kesin ve kesindir. Eşyaları, olayları ve dünyayı zihnimizin kategorilerine göre biliriz. Bunlar zorunlu, nihai ve geneldir. Peki nedir bu bilinen bilgi?
Onun görüşüne göre bunlar fenomenal alemin algılarıdır. Yani beş duyu organıyla algılanan varlık bilgisidir. Ancak, isim aralığı bilgisi mevcut değildir. Çünkü Numena alanı zihnin kategorilerine göre şekillenmemiştir ve gerçek doğasının onu algıladığına şüphe yoktur.
Meselâ Allah, ruh, ölümsüzlük gibi kavramların hakikatleri Numena âlemine aittir ve biz onları bilemeyiz, siz de bilgi alırsınız.
